जनकपुरधामका श्रमिकहरूको पीडा: साहु महाजनको शोषण र समयमा तलब नपाउँदा बिचल्ली

धिरेश दत्त

जनकपुरधाम, कार्तिक ११ गते । मधेश प्रदेशको मुटु मानिने जनकपुरधामका विभिन्न व्यापारिक प्रतिष्ठान, पसल, र घरेलु उद्योगहरूमा काम गर्ने श्रमिकहरू चरम आर्थिक तथा मानसिक शोषणको सिकार भइरहेका छन्। यहाँका स्थानीय साहु महाजन (रोजगारदाता) हरूद्वारा श्रम ऐन विपरीत श्रमिकहरूलाई अत्यधिक काममा पेल्ने तर समयमा पारिश्रमिक नदिने प्रवृत्ति बढ्दै गएपछि श्रमिकहरूको दैनिक गुजारा चलाउनै धौ-धौ पर्न थालेको छ।

स्थानीय श्रमिकहरूका अनुसार बजारमा महँगी दिनप्रतिदिन बढ्दै गए पनि साहुहरूले तोकिएको समयमा कहिल्यै तलब दिँदैनन्। "महिनाभरि दिनरात नभनी काम गर्छौँ, तर जब महिना पुग्छ र तलब माग्ने बेला आउँछ, साहुहरूले व्यापार मन्दी भएको, बैंकको ब्याज तिर्नुपरेको वा घरमा समस्या परेको भन्दै आफ्नै दुःखको लामो बखान सुरु गर्छन्," एक स्थानीय कपडा पसलमा कार्यरत श्रमिकले नाम नछाप्ने सर्तमा आफ्नो पीडा पोखे।

श्रम नियमावली अनुसार निर्धारित कार्यघन्टा भन्दा बढी काम गराउँदा अतिरिक्त भत्ता (ओभरटाइम) दिनुपर्ने कानुनी प्रावधान छ। तर, जनकपुरधामका अधिकांश व्यापारिक फर्महरूमा श्रमिकहरूलाई दैनिक १० देखि १२ घन्टासम्म काममा घोटिन बाध्य पारिन्छ। कामको चाप बढी हुने चाडपर्व वा मुख्य सिजनमा त झन् थप पेल्ने गरिन्छ, तर त्यसको बदलामा उचित पारिश्रमिक वा प्रोत्साहन भत्ता भने विरलै पाइन्छ।

तलब माग्न जाँदा साहुहरूले "अर्को महिना दिउँला", "अहिले हात खाली छ" भन्दै टारिदिने र धेरै दबाब दिए कामबाटै निकालिदिने धम्की दिने गरेका कारण श्रमिकहरू अन्याय सहेरै बस्न विवश छन्। समयमा तलब नपाउँदा श्रमिकहरूलाई कोठाभाडा तिर्न, छोराछोरीको स्कुलको शुल्क बुझाउन र बिहान-बेलुकाको छाक टार्न समेत ऋण लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

यस विषयमा स्थानीय श्रम तथा रोजगार कार्यालय र सरोकारवाला निकायहरूले बजार अनुगमन गरी श्रम कानुनको पूर्ण कार्यान्वयन गराउनुपर्ने र श्रमिकहरूको पसिनाको मूल्य समयमै दिलाउन ठोस कदम चाल्नुपर्ने माग चौतर्फी रूपमा उठ्न थालेको छ।