विश्व क्यान्सर दिवस : ‘United by Unique’ नारासहित मनाइँदै

काठमाडौं, माघ २१ गते । आज फेब्रुअरी ४ तारिख अर्थात् विश्व क्यान्सर दिवस हो। यो दिवस क्यान्सर रोगप्रति जनचेतना फैलाउने, यसको रोकथाम, समयमै पहिचान तथा उपचारमा जोड दिने उद्देश्यले विश्वभर विविध कार्यक्रम गरी मनाइन्छ।

सन् २००० मा फ्रान्सको पेरिसमा आयोजित ‘नयाँ सहस्राब्दीका लागि क्यान्सरविरुद्ध विश्व शिखर सम्मेलन’मा पारित ‘चार्टर अफ पेरिस अगेन्स्ट क्यान्सर’ पछि यो दिवसलाई चेतनामूलक रूपमा मनाउन थालिएको हो। यस वर्षको नारा ‘United by Unique’ (एकतामा विशेषता) रहेको छ। यो नारा २०२५–२०२७ सम्मको तीन वर्षे अभियानको दोस्रो वर्ष हो, जसले क्यान्सर पीडित प्रत्येक व्यक्तिको अनुभव र आवश्यकता विशेष हुने तर सबै एकजुट भएर लड्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। यसले व्यक्ति–केन्द्रित उपचारमा जोड दिँदै रोगभन्दा बढी व्यक्ति र समुदायलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने कुरा उजागर गर्छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ)का अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष करिब १० मिलियन (एक करोड) भन्दा बढी मानिस क्यान्सरका कारण ज्यान गुमाउँछन्। धूमपान, तमाखु/सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक निष्क्रियता तथा वातावरणीय जोखिम यसका प्रमुख कारण हुन्।

नेपालमा पनि क्यान्सरको बोझ बढ्दो छ। स्वास्थ्य मन्त्रालय तथा विभिन्न अध्ययनअनुसार हाल वार्षिक करिब २०–२२ हजार नयाँ क्यान्सरका बिरामी थपिने गरेका छन्। सन् २०२२ को तथ्यांकअनुसार करिब २१ हजार ७६६ नयाँ केस र १४ हजार ६०० मृत्यु भएको अनुमान छ। डब्ल्यूएचओको प्रक्षेपणअनुसार सन् २०५० सम्म नेपालमा क्यान्सरका बिरामी ९१ प्रतिशतले बढेर करिब ४२ हजार पुग्न सक्छन्। मुख्य क्यान्सरहरूमा फोक्सो, स्तन, पाठेघरको मुख, पेट तथा आन्द्राको क्यान्सर रहेका छन्।

विश्व क्यान्सर दिवसले समयमै स्क्रिनिङ, स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने, धूमपान तथा मदिरा त्याग्ने जस्ता कुरामा जोड दिन्छ। नेपालमा पनि विभिन्न अस्पताल, संस्था तथा समुदायले चेतनामूलक कार्यक्रम, क्यान्डल लाइटिङ, सेमिनार तथा स्क्रिनिङ क्याम्प सञ्चालन गर्दै छन्।

क्यान्सर लाग्न नदिन वा समयमै पत्ता लगाउन सकिएमा धेरै जीवन बचाउन सकिन्छ। सबैलाई स्वस्थ रहन तथा नियमित स्वास्थ्य जाँच गर्न अनुरोध छ।